Türkiye'de Telif Hakkı Koruması

Emir Aksoy LL.M., LL.M. IP

Telif Hakkı Korumasının Kapsamı

Türkiye'de telif haklarının korunması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (bundan sonra “Kanun” olarak anılacaktır) kapsamında düzenlenmiştir. Telif hakkı, eserin yaratılmasıyla otomatik olarak ortaya çıkarken, “eser”, yazarının özelliğini taşıyan herhangi bir fikri veya sanatsal ürün olan aşağıdaki kategorilere giren eserler olarak tanımlanır:

  • bilimsel ve edebi
  • müzikal
  • güzel Sanatlar
  • sinematografik

Bu dört kategori sayısal maddelerdir ve bu nedenle ayrıntılı olarak listelenmiştir. Kategoriler sınırlı olsa da her kategori için alt kategoriler bulunmaktadır. Örneğin, bilgisayar yazılımları Kanunun 2. maddesine göre ilmî ve edebî eserler alt kategorisine girmektedir.

Türkiye ayrıca Telif Hakkı Yasası ile ilgili aşağıda sıralanan çok sayıda uluslararası anlaşmaya da üyedir:

Türkiye ayrıca Telif Hakkı Yasası ile ilgili aşağıda sıralanan çok sayıda uluslararası anlaşmaya da üyedir:

  • Edebi ve Sanatsal Eserlerin Telif Haklarının Korunmasına İlişkin Bern Sözleşmesi;
  • TRIPS Anlaşması;
  • Paris Sözleşmesi;
  • Fonogram Üreticilerinin Fonogramlarının İzinsiz Çoğaltılmasına Karşı Korunmasına İlişkin Cenevre Sözleşmesi;
  • İcracıların, Fonogram Yapımcılarının ve Yayın Kuruluşlarının Korunmasına İlişkin Roma Sözleşmesi 1961;
  • WIPO Telif Hakkı Anlaşması;
  • Madrid Protokolü; ve
  • Avrupa Sinematografik Ortak Yapım Sözleşmesi.

Telif Hakkı Tescili türkiye'de koruma

Telif hakkı korumasının tescili, hakların tesisi için zorunlu bir gereklilik değildir, ancak film ve fonogramlar ile bilgisayar oyunları hakkında Kanunun 13. maddesine göre hak ihlallerini önlemek için zorunlu tescil şartı vardır, ayrıca Kanun kapsamında korunan diğer türdeki eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen sicile isteğe bağlı bir şekilde kaydedilmesi.

Beyannameye dayalı bu işlemlerden Bakanlık sorumlu tutulamaz, ancak hileli beyanlar bu Kanunda belirtilen hukuki ve cezai yaptırımlara tabidir. Telif hakkınızı tescil ettirmek için yukarıda belirtilen yollar, eserler üzerinde bir hak vermez, ancak eser sahipliğinde bir ihtilaf olması durumunda eser sahibine diğer taraflara göre bir avantaj sağlar.

Kanunun 81 inci maddesine göre, müzik ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshalarına ve süreli olmayan yayınlara (kitap gibi) bandrol takılması zorunludur. Ayrıca eser sahibinin veya hak sahibinin talebi üzerine, kolayca kopyalanabilen diğer eserlerin çoğaltılmış nüshalarının üzerine bandrol takılması zorunludur. Bandrollerin basımı ve satışı Bakanlıkça yapılır. Bandroller, Bakanlıkça belirlenen satış fiyatı üzerinden meslek birlikleri aracılığı ile de satılabilir.

Süre Telif Hakkı Koruması

Telif hakkı koruma süresi, eser halka arz edildiğinde başlar. Koruma süresi, yazarın ölümünü takip eden 70 yıla kadar sürer ve birden fazla yazar olması durumunda, hayatta kalan son yazarın ölümünden 70 yıl sonra sona erer. Eser sahibi tüzel kişi ise, süre eserin alenileşmesinden 70 yıl sonra sona erer.

Telif Hakkının İhlali

Aşağıdaki durumlarda bir telif hakkı ihlali meydana gelir:

  • Yazarın manevi haklarının ihlali
  • Eserin izin alınmadan çoğaltılması, dağıtılması veya iletilmesi
  • İzin alınmadan işin uyarlanması

İhlalden Muafiyet

Ancak belirtmek gerekir ki Kanun, yukarıda belirtilen ihlaller için de muafiyetler öngörmektedir. Buna göre, bazı durumlarda, telif hakkı alınmış çalışmanın kullanımı, yukarıda belirtilen koşulların kapsamına girse bile bir telif hakkı ihlali oluşturmayabilir. Bunlar aşağıdaki gibidir:

  • Kamu düzeni veya kamu yararı nedeniyle kullanım
  • Kişisel kullanım
  • Eğitimsel amaçlar
  • Telif hakkının sona ermesi.
  • (Sınırlı) fiyat teklifi verme özgürlüğü

İhlal Durumunda Talep Türü

Telif hakkı sahibi, bir ihlal durumunda, ihlal edene karşı hukuk davaları ve cezai davalar açabilir. Olası hukuk davaları, ihlalin durdurulması, ihlalin önlenmesi, ihlal eden materyalin kaldırılması ve imha edilmesi, maddi ve manevi tazminat talepleri ve mahkeme kararının yayınlanmasıdır. Telif hakkı ihlaline ilişkin cezai sorumluluk ise Kanun'un 71. maddesinde düzenlenmiştir. Adli para cezasından 5 yıla kadar hapis cezasına kadar değişen yaptırımlar bulunmaktadır.

Yetkili Mahkemeler ve Yargılama Sürecinin Uzunluğu

Telif hakkı ihtilaflarında İstanbul, Ankara ve İzmir'de bulunan ihtisas fikri mülkiyet hukuk ve ceza mahkemeleri yetkilidir. Diğer şehirlerde, asliye hukuk mahkemelerinden biri ihtisas fikri mülkiyet mahkemesi olarak atanmıştır ve bu mahkemelerde telif hakkı uygulanmalıdır.

İlk aşamada telif hakkıyla ilgili bir mahkeme davasının tipik uzunluğu, davanın karmaşıklığına bağlı olarak 12 ila 24 ay arasında sürer. İlk Derece Mahkemesinin kararı Bölge Mahkemelerinde temyiz edilebilir ve bu temyiz süreci 12 ay daha sürer. Son olarak, Bölge Mahkemesi Kararları Temyiz Mahkemesinde temyiz edilebilir ve bu süreç 15 ay daha sürer.

Select Language »